ميگرن 

ميگرن يک بيماري شايع به حساب مي‌‌آيد و غالباً افرادي که به ميگرن مبتلا هستند، دچار حملات مکرر سردرد براي مدت چندين سال مي‌‌باشند. سر درد ميگرن معمولاً بصورت ضربان دار بوده که اغلب با تهوع و اختلال در بينائي نيز همراه است. گر چه اکثر موراد ميگرن مي‌‌تواند شديد باشد ولي هر سردرد شديدي ميگرن نبوده و گاهي سردرد ميگرن بصورت يک درد خفيف خود را نشان مي‌‌دهد.

شيوع ميگرن که در جوامع مختلف متفاوت است ولي حدود 20% افراد در طول عمر خود ممکن است حمله ميگرن را تجربه کنند که نيمي از اين افراد اولين حمله را در سنين کودکي و يا نوجواني تجربه کرده و حدود 3/2 مبتلايان به اين سردرد زنان مي‌‌باشند، که احتمالاً بخاطر تأثير هورمونهاي زنانه شيوع ميگرن در آنها بيشتر است. همچنين سردرد ميگرن در بعضي از خانواده‌ها شايعتر مي‌‌باشد و افرادي که بستگان درجه اول و دوم آنها به ميگرن مبتلا هستند، احتمال ابتلا به ميگرن در آنها بالاتر است.

هنوز پس از سالها تحقيق علت ايجاد اين سردرد مشخص نشده است. ولي حدس زده مي‌‌شود. درد ميگرن در اثر تورم عروق خوني و اعصاب اطراف مغز که به ساقه مغز معروف است ايجاد مي‌‌شود. يک ماده شيميائي موجود در مغز بنام سروتونين بنظر مي‌‌آيد که نقش اصلي را در اين بيماري داشته باشد، گرچه هنوز عاملي که باعث اين تغييرات در فعاليت ساقه مغز و سطح سروتونين مي‌‌شود بخوبي شناخته نشده است.

 علائم بيماري

ميگرن يک سردرد ضرباندار است که مي‌‌تواند در يک طرف هر دو طرف سر ايجاد شود. سردرد ميگرن معمولاً با تهوع، استفراغ، و يا کاهش اشتها همراه است. فعاليت فيزيکي و ورزش، نورهاي درخشان و يا صداهاي بلند مي‌‌توانند سردرد را بدتر کنند و معمولاً فرد دچار سردرد ميگرن، پس از شروع سردرد به محلي تاريک، آرام و خنک مي‌‌رود تا سردرد او رفع شود. بيشتر حملات ميگرن بين 12-4 ساعت طول مي‌‌کشد اگر چه در اين زمان مي‌‌تواند کوتاهتر و بلندتر از مدت ذکر شده باشد. يکي از خصوصيات منحصر به فرد ميگرن احساس غير معمولي مي‌‌باشد که قبل از شروع حمله به فرد دست مي‌‌دهد و به آن « پيش درآمد » مي‌‌گويند. علائم پيش درآمد مي‌‌تواند شامل خستگي، گرسنگي و يا احساس عصبانيت باشد. همچنين ميگرن داراي « پس اثر » نيز بوده که پس از حمله اين احساس به فرد دست داده و شامل احساس تهي شدن از انرژي بوده که ممکن است براي يک تا دو روز پس از يک حمله شديد ميگرن ادامه يابد. البته بايد متذکر شد که تمامي افرادي که مبتلابه ميگرن هستند دچار « پيش درآمد » يا « پس اثر » ميگرن نمي‌شوند.

يک خصوصيت ديگر ميگرن که البته در بيماري  صرغ نيز ممکن است ديده شود وجود علائم مقدماتي يا ( Aura) مي‌‌باشد. اين علائم مقدماتي کمي قبل از حمله ميگرن رخ داده و بصورت اختلال بينائي، تاري ديد و يا ديدن نورهاي ضرباندار و چشمک زن مي‌‌باشد.اين علائم که حدود 30-15دقيقه طول مي‌‌کشند به فرد هشدار مي‌‌دهند که سردرد ميگرن بزودي آغاز خواهد شد. گاهي علائم مقدماتي حواس شنوائي، بويائي و يا چشائي را درگير مي‌‌کند. البته « علائم مقدماتي » هم مثل « پيش درآمد » و يا « پس اثر » در تمام افراد مبتلا به ميگرن رخ نداده و خيلي موارد ميگرن بدون « علائم مقدماتي » رخ مي‌‌دهد و از آن جالبتر اينکه بعضي از موارد علائم مقدماتي نيز بدون حمله ميگرن پس از آن رخ مي‌‌دهد.

در موارد نادري نيز ميگرن بصورت علائم نورولوژيک غير معمول مثل گيجي، کاهش بينائي، حالت سوزن سوزن شدن و کرختي و ضعف و ... بروز مي‌‌کند.

حمله ميگرن گاهي توسط بعضي از فعاليتها، غذاها، بوها و حتي احساسات تحريک شده بروز مي کند. همچنين بعضي از بيماران زماني که دچار استرس مي‌‌شوند، حمله ميگرن به سراغ آنها مي‌‌آيد در حاليکه عده‌اي ديگر پس از اينکه استرس آنها رفع شد، ممکن است دچار حمله ميگرن شوند ( مثلاً روز بعد از يک امتحان و يا ملاقات مهم ). زنان نيز به تجربه در مي‌‌يابند که حملات ميگرن آنها در زمان حوالي قاعدگي بدتر مي‌‌شود و شديدتر است.

 تشخيص

پزشک معمولاً از روي تاريخچه پزشکي بيمار و معاينه فيزيکي او ميگرن را تشخيص مي‌‌دهد و افراد مبتلا به ميگرن در اکثر موارد معاينه فيزيکي و معاينه عصبي طبيعي دارند. هيچ تست مخصوصي براي تشخيص ميگرن وجود ندارد و آزمايشهايي مثل CT اسکن و MRI مغز معمولاً طبيعي هستند. البته ممکن است پزشک آزمايشات ديگري را توصيه کند خصوصاً در افرادي که خصوصيات سردرد در آنها کاملاً منطبق با ميگرن معمولي نمي‌باشد و يا اينکه علاوه بر علائم ميگرن، علائم آزار دهنده ديگري دارند. البته اگر هر گونه شکي در تشخيص ميگرن وجود داشته باشد مشاوره با يک متخصص مغز و اعصاب انجام خواهد شد.

 طول مدت سردرد

سردرد ميگرن مي‌‌تواند چند ساعت تا چند روز طول بکشد و فرد مبتلا به ميگرن ممکن است چندين بار در ماه دچار حملات بيماري شود. البته هستند افرادي که در طول دوره زندگي خود فقط يک بار دچار حمله ميگرن مي‌‌شوند و در طرف ديگر طيف افرادي که بيش از 3 حمله در هفته را تجربه مي‌کنند وجود دارند.

 پيشگيري

البته نمي‌توان از تمام حملات ميگرن پيشگيري کرد ولي مي‌‌توان با شناسائي عواملي که باعث تحريک و ايجاد حملات بيماري مي‌‌شوند از تعداد حملات بيماري و شدت آنها کاست شايعترين عواملي که که حمله ميگرن را تحريک مي‌‌کنند:

• کافئين ( چه مصرف زياد آن و چه قطع کردن آن پس از مدت طولاني )

• بعضي از غذاها و نوشيدني ها که حاوي تيرامين هستند مثل پنير خصوصاً پنير مانده، گوشت و نوشيدني هاي تخمير شده و همچنين غذاهاي حاوي سولفيت مانند غذاهاي کنسرو شده، انواع شرابها، سوسيس، کالباس و ساير گوشتهاي فرآروي شده

• استرس و يا حتي رهائي ا زاسترس که مي‌‌تواند باعث جمله بيماري شود.

• هورمونها ( مصرف قرصهاي جلوگيري از بارداري و يا در هنگام قاعدگي )

• کمبود خواب و يا اختلال در الگوي خواب فرد

• سفر و يا تغيير آب و هوا و يا ارتفاع محل زندگي

• مصرف بيش از حد مسکنها و درمانهاي ضد درد.

البته حتي اگر شما از تمام عوامل تحريک کننده ميگرن اجتناب کنيد باز گاهگاهي دچار حملات ميگرن خواهيد شد. براي کاهش حملات ميگرن بعضي از بيماران از روشهاي ديگر مثل يوگا، بيوفيدبک، طب سوزني، ماساژ و ورزش منظم استفاده مي‌‌کنند.

درمان تسکيني

اينکه براي درمان ميگرن از چه داروهايي استفاده شود، به شدت و تعداد حملات بيماري بستگي دارد. بيماراني که فقط چند بار در سال دچار حملات ميگرن مي‌‌شوند، به خوبي به مسکنهاي عادي و بدون نسخه پزشک پاسخ مي‌‌دهند. البته در همين افراد هم اگر شدت درد به حدي باشد که با فعاليتهاي عادي فرد تداخل کند و مسکنهاي ساده نيز درد را کاهش ندهند، مراجعه به پزشک و تجويز داروهاي قويتر الزامي است.

دو نوع درمان براي ميگرن مورد استفاده قرار مي‌‌گيرد يکي از داروهائي که با شروع سر درد مصرف شده و به آن « داروهاي تسکيني » مي‌‌گويند و ديگري داروهائي که هر روز مصرف مي‌‌شوند تا از بروز حملات بيماري جلوگيري کرده و تعداد حملات بيماري را کاهش دهند که به اين نوع داروها « داروهاي پيشگيرانه » مي‌‌گويند.

اينکه چه موقع از داورهاي تسکيني و چه موقع از داروهاي پيشگيرنده استفاده شود در هر فردي متفاوت است در گذشته براي کسانيکه در طول ماه دو يا بيش از دو حمله ميگرن داشتند، درمان پييشگرانه را آغاز مي‌‌کردند ولي امروزه درمان پيشگيرانه در موارد زير توصيه مي‌‌شود:

• کسانيکه خيلي بندرت دچار حمله بيماري مي‌‌شوند ولي با هر بار حمله خوب به درمان تسکيني جواب نداده و درد زيادي را تحمل مي‌‌کنند.

• کسانيکه مکرر دچار حملات ميگرن مي‌‌شوند.

• کسانيکه دچار استفاده زياد از مسکنها و آرامبخش‌ها شده اند.

• کسانيکه حتي حملات محدود بيماري براي آنها هزينه زيادي دارد ( مثلاً غيبت از شغل و کار مهم ).

• کسانيکه دچار ميگرن با علائم عصبي غير معمول هستند ( ميگرن عارضه دار ).

در صورتيکه امکان آن وجود داشته باشد اين نوع درمان بلافاصله پس از علائم مقدماتي و يا شروع سردرد بايد آغاز شود.البته اشکال اين روش آن است که در کسانيکه زياد دچار علائم مقدماتي و يا سردرد ميگرن مي‌‌شوند، مصرف مداوم مسکنها مي‌‌تواند باعث ايجاد سردردي مزمن شود که روزهاي متمادي رخ داده و دليل و علت مشخص را نمي‌توان براي آن پيدا کرد.

داروهاي ساده مسکن مثل استامينوفن، ايبوپروفن، آسپرين، و ناپروکسن، اگر در مراحل اوليه سردرد مصرف شوند، ممکن است براي کنترل درد کافي باشند. علاوه بر آن امروزه داروهاي ترکيبي که از چند دارو تشکيل شده‌اند نيز در دسترس بوده که نسبت به داروهاي ساده معمولاً از تأثير بهتري براي کاهش درد برخوردار هستند مثل ترکيب آسپرين، استامينوفن و کافئين ( که Excedrin ناميده مي‌شود)

ساير داروهاي ديگر که اختصاصي تر براي درمان سردرد ميگرن مي‌‌باشند مثل گروه تريپتانها که از آنها مي‌‌توان که از آنها به سوماتريپتان اشاره کرد و گروه داروهاي ارگوتاميني که شامل داروهائي مثل ارگوتامين زير زباني و يا آمپول دي هيدروارگوتامين و يا قرصهاي ارگوتامين سي مي باشند.

علاوه بر داروهاي فوق، اکثر بيماران هراه با سردرد دچار تهوع (با يا بدون استفراغ) مي‌‌شوند که استفاده از قرص و يا شيافهاي ضد تهوع را در آنها اجباري مي‌‌کند.

ميزان مصرف اين داروها براي کاهش درد در افراد مختلف، متفاوت بوده و معمولاً افراد با توجه به شدت سردردهاي قبلي، ميزان مصرف خود را تنظيم مي‌کنند و درخيلي از موارد کاهش درد به حد قابل تحمل و نه از بين رفتن کامل آن مي‌‌تواند به‌عنوان يک هدف درماني مد نظر قرار گيرد.

 درمانهاي پيشگيرانه

داروهاي زيادي وجود دارند که مصرف مداوم آنها باعث کاهش علامت سردرد مي‌‌شود. بهترين گروه داروهاي پيشگيرنده که از نظر علمي مؤثرتر از بقيه بوده‌اند در زير ليست شده‌اند :

• گروه مسدود کننده‌هاي گيرنده بتا: از اين گروه پروپرانولول و نادولول هم از لحاظ تأثير و هم ايمني مصرف دارو، قابل ذکرند.از اين گروه به‌عنوان جايگزين متوپرولول و آتنولول مصرف

مي شوند.

• گروه داروهاي ضد صرع : در اين گروه داروها از والپرات سديم شواهد بيشتري براي تأثير در کاهش حملات سردرد در دسترس مي‌‌باشد. گاباپنتين و توپيرامات نيز مؤثرند.

• ضد افسردگيهاي سه حلقه‌اي : اين گروه داروها گرچه براي کاهش حملات ميگرن بسيار مؤثر مي‌‌باشند ولي گاهي عوارض جانبي آزار دهنده‌اي مثل گيجي، تاري ديد، خشکي دهان و يبوست ايجاد مي‌‌کنند. بهترين انتخاب از داروهاي اين گروه نورترپتيلين است گر چه ساير داروهاي اين دسته نيز استفاده مي‌‌شوند.

• داروهاي ضد سروتونين : متي سرژيد که سالها مورد استفاده بوده و بسيار مؤثر است از اين گروه قابل ذکر است ولي با توجه به عوارض وخيم آن و اينکه امروزه داروهاي مؤثر ديگري در ساير گروهها وجود دارد ديگر از اين گروه داروئي زياد استفاده نمي‌شود.

داروهاي پيشگيرنده لازم است هر روز مصرف شوند تا مؤثر باشند. در انتخاب نوع داروهاي پيشگيرنده پزشک ساير شرايط فرد بيمار را نيز در نظر مي‌‌گيرد تا بهترين دارو براي بيمار شروع شود. مثلاً اگر دچار سردرد ميگرن هم‌زمان مبتلا به فشار خون باشد، گروه مسدود کننده‌هاي بتا که اثر ضد فشار خون نيز دارند، بهترين انتخاب مي‌‌باشند ولي مثلاً اگر فرد مبتلا به سردرد، آسم نيز داشته باشند به هيچ وجه نبايد مسدود کننده‌هاي بتا را براي آنها تجويز کرد.

هرگز از ناموفق بودن اولين داروهاي پيشگيرنده در کاهش حملات ميگرن خود نااميد نشويد. گاهي ممکن است پزشک براي پيدا کردن داروي مناسب شما سه يا چهار دارو را تعويض کرده تا بهترين را براي شما انتخاب کند.

 چه موقع بايد به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هنگام ابتلا به ميگرن ساير علائم خطرناکي که در زير به آنها اشاره خواهد شد در شما مشاهد شود ممکن است مشورت با پزشک نتايج بهتري را براي شما به ارمغان آورد، علائم خطرناک به شرح زير است:

• سردرد ميگرني که در طول زمان به شدت آن افزوده شود.

• شروع سردرد ميگرن پس از 40 سالگي

• سردرد شديدي که ناگهان شروع مي‌‌شود ( در عرض مدت کمي به اوج خود مي‌‌رسد) و به سردردها صاعقه مانند معرف هستند.

• سردرد ميگرني که با ورزش، سرفه، عطسه و آميزش جنسي بدتر مي‌‌شود.

• سردردي که با علائم غير معمول مثل از دست دادن بينائي، اختلال در صحبت کردن و يا راه رفتن همراه باشد.

• سردرد ميگرني که پس از صدمه و ضربه به سر شروع شده باشد.

• سردرد ميگرني که هميشه در يک طرف سر اتفاق مي‌‌افتد.

• سردرد ميگرني در کسي که سابقه خانوادگي اختلالات عروقي و گشاد شدگي عروق مغزي دارد.

همچنين افراد مبتلا در صورتيکه سردرد آنها با مسکنهاي ساده بدون نياز به نسخه پزشک برطرف نشود و يا سردردي که از لحاظ شدت باعث اختلال در کار روزانه و فعاليتهاي فرد شود و يا اگر هر روز به سراغ فرد بيايد مشورت با يک پزشک براي فرد مفيد خواهد بود.

 روند بيماري و آينده فرد مبتلا به ميگرن

بيشتر بيماران مبتلا به سردرد ميگرن مي‌‌توانند حملات گاهگاهي سردرد را تحمل کرده و به زندگي عادي خود ادامه دهند و همچنين اکثر بيماران به مرور راههاي مقابله با سردرد و کاهش رنج ناشي از آنرا ياد مي‌‌گيرند. بعلاوه در اکثر موارد از شدت سردرد ميگرن پس از دهه ششم زندگي کاسته مي‌‌شود.

مطالعات جديد حاکي از آن است که در MRI افراد مبتلا به ميگرن تغييرات جزئي و خفيفي ديده مي‌‌شود ولي در هر صورت هيچگونه شواهد از اينکه سردرد ميگرن باعث افزايش احتمال ابتلا به بيماريهائي مثل سکته مغزي، بيماري فراموشي و يا ساير بيماريهاي مهم و جدي مغزي شود، در دسترس نميباشد.

برگرفته شده از  http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D9%86