حصبه
حصبه يا مطبقه يک بيماري عفوني است که متآسفانه در کشور ما خيلي زياد ديده مي شود بطوريکه ما در برابر هر تب طولاني ابتدا بفکر آن مي افتيم .
* علت : ميکروب حصبه در آبهاي گل آلود تا يکماه و در يخ تا ۳ ماه زنده ميماند ، در اثر گرماي ۶۰ تا ۱۰۰ درجه بزودي بيجان مي شود و بخصوص نور آفتاب بسرعت سبب انهدام ميکروبهاي حصبه مي شود . در برابر خشکي هم مقاومت دارد ( تا دو ماه )
* علل آماده کننده و همه گير شناسي :
حصبه ممکن است بشکل تک گير يا همه گير درآيد در فصل پائيز و تابستان بيشتر بصورت همه گير در ميآيد ، اين همه گيري بخصوص در اجتماعات مانند سربازخانه ها و مدارس ديده مي شود .
اين بيماري متأسفانه در کشور ما در تمام فصول فراوان است ولي ما آمار صحيحي در تمام کشور از شيوع اين ناخوشي نداريم . از آمار بخش عفوني چنين برمي آيد که تعداد بستري شدگان در تابستان و پائيز بيشتر است .
در زمان جنگ که تمام شرايط بالا جمع است کثرت اين مرض قابل ملاحظه است . افراد غريب و تازه وارد که بمناطق آلوده وارد ميشوند بيشتر از افراد بومي مبتلا ميگردند ، کم شدن ترشح معده هم در آلودگي مؤثر است زيرا شيره معده ضدميکروب قوي است و ميتواند در موقع ورود ميکروب را بيجان سازد .
راه های سرايت بيماری :
ميکرب بيماری تيفوئيد از راه دهان وارد دستگاه گوارش شده و از آنجا به ساير نقاط بدن ميرسد و نشانه هاي بيماری را پديدار ميسازد ، ميکروب باسيل از راه مدفوع به خارج راه مي يابد مدفوع و صفرا در دوران استقرار بيماری آلوده ميباشند . گاهي در ادرار و استفراغ بيماران نيز باسيل وجود دارد . بيشتر حصبه اي ها در دوران نقاهت هم خاستگاه پخش ميکروب بشمار مي روند .
* سرايت مستقيم : پرستاران و مراقبان بيماران از راه دستهاي خود آلوده ميگردند . آنهائي که لگن بيمار را برميدارند و يا لباس و ملحفه هاي ويرا عوض ميکنند و در معرض آلودگي مستقيم قرار دارند . بنابراين اگر کمال نظافت بعد از تماس با مريض رعايت شود آلودگي ناچيز خواهد شد . برخي از پزشکان حصبه را بيماري دستهاي کثيف ناميده اند .
* سرايت غيرمستقيم : آب - بهترين منبع آلودگي را تشکيل مي دهد و اين مطلب درآلودگي هاي لوله هاي آب يک محله يا يک قنات و آلوده کردن تعداد زيادي از افراد با ثبات ميرسد ، گذشته از آب ، مواد غذائي ، شير و سبزيجات و نرم تنان دريايي(صدفهاو ميگوو...) نيز ممکن است توسط آب آلوده گردند .
سابقاً يخ غيربهداشتي يک عامل انتقال بيماری در ايران بشمار ميرفت .
آلودگي شير ، پنير تازه توسط آب آلوده يا دستهای آلوده ديده شده است .
سبزيجات ، سبزيجاتي را که با کود انساني ميکارند احتمال آلودگي آن زياد است .
نرم تنان دريائي و صدفها و ميگو غيره يکي از منابع آلودگي در کشورهاي اروپائي محسوب مي گردد . صدفهائي که در مسير فاضل آب و رودخانه هاي کثيف قرار مي گيرند آلوده مي شوند .
مگس هم عامل مهمي در پخش بيماري است .
در آزمايشگاهها افرادي که با کشت و مطالعات اين ميکروبها سروکار دارند ممکن است تصادفاً آلوده گردند ، پزشکان بخش هاي عفوني هم بدلايل بالا بيشتر در معرض آلودگي ميباشند .
پودر گوشت ، تخم مرغ و ساير مواد غذائي هم ممکن است عامل سرايت بيماری باشند .
نشانه هاي حصبه : بيماری به آرامي شروع مي شود : تب مختصر ، خستگي ، سرگيجه ، کوفتگي ، خواب مختل ، دهان تلخ و يبوست . بتدريج اين علائم شدت مييابد ، بعلاوه سردرد شديد ، درد پيشاني بوجود مي آيد ، درد کمر و گردن و بيحالي عارض ميشود ، شکم نفخ پيدا کرده کمي دردناک مي شود مخصوصاً در پهلوي راست و پائين شکم درد محسوس ميباشد يا بجاي يبوست اسهال فرا مي رسد .
طحال بزرگ مي شود گاهي خون دماغ وجود دارد . بسياري از بيماران در چند روز اول بيماري سرفه کرده و نشانه هاي يک برونشيت حاد را دارند . صبحها تب کم بوده و شبها بالا مي رود تا اينکه در ظرف ۴ تا ۵ روز تب به ۴۱ درجه ميرسد ، نبض نسبت به تب کندتر ميباشد .
۵ تا ۸ روز علائم شدت مي يابد يعني استقرار بيماری فرا ميرسد بيمار در رختخواب خود بيحرکت مي افتد و نسبت به اطرافيان بي اعتنا مي باشد و يا اينکه در بيحالي و کوفتگي عميقي غوطه ور ميباشد گاهي هذيان و بي خوابي وجود دارد ، بيمار اشياء مبهمي را در هوا جستجو مي کند ، عطش زياد دارد لبها و زبان خشک است ، اشتها کم است نفخ شکم زياد و در لمس پهلوي راست و پائين شکم درد وجود دارد . در حصبه سخت ، اسهال آبکي وجود دارد . تب دائماً در ۴۰ درجه سانتيگراد باقي مانده ، صبح و شب کمي با هم اختلاف دارد يعني صبحها کمتر و شبها زيادتر است .
عوارض حصبه : بسيار متعدد است - خونريزي روده ، سوراخ شدن روده ها ، ورم آپانديس ، ورم کيسه صفرا ،يرقان ، ورم غده بناگوشي عوارض ديگر از قبيل نارسائي قلبي ، عارضه استخواني ، تنفسي ، ادراري ، پوستي ، ورم بيضه ، مننژيت ، آماس کليه ها ( پيلونفريت ) و پستانها و تورم مفصلي ملاحظه مي شود .
تشخيص آزمايشگاهي : آزمايشهائي که از نظر تشخيص تيفوئيد مورد استفاده قرار ميگيرد بترتيب اهميت عبارتند از : کشت خون ، کشت ادرار و خلط ، کشت مغز استخوان و آزمايشهاي سرمي ( ويدال فليکس ) ؛ کشت مدفوع ( در کشور ما که مرض بومي است کشت مثبت مدفوع را بايد با امتحانات ديگر تکميل کرد ) .
درمان :
رژيم غذائي و الکتروليت : امروزه ديگر انتخاب رژيم غذائي خاصي براي بيمار تيفوئيدي مفهومي ندارد بهتر است که به بيماران مقادير کافي مايع رسانده شود و براي اين منظور تشويق بيماران به نوشيدن مايعات زياد لازم است . توجه به تعادل آب و الکتروليت هنوز مهمترين و فوري ترين اقدام است .
درمان با آنتي بيوتيکها با توصيه پزشک
پيشگيري :
تيفوئيد حاد بصورت همه گير و تک گير بروز ميکند و بيشتر اوقات مسئول آنها ناقلان سالم يا بيماران مي باشند . اين بيماري مخصوص انسان است و دو نوع پيشگيري را ايجاب مي کند :
۱ - پيش گيري دسته جمعي
۲ - پيش گيري انفرادي
در پيش گيري دسته جمعي ميبايد بيماران و حاملان سالم را مشخص کرده و آنها را معالجه نمود و خلاصه خاستگاه سرايت را از بين برد .
در پيش گيري انفرادي بايد افراديکه در معرض آلودگي به بيماری هستند ايمني بخشيد و آنهم بوسيله مايه کوبي امکان پذير است . ولي بايد دانست که هر دو اين وسائل براي جلوگيري از تيفوئيد ضرورت دارند و يکي بدون ديگري امکان پذير نيست .
پيشگيري دسته جمعي : در پيش گيري دسته جمعي پزشک معالج و اداره بهداشت وظيفه عمده ای دارند : پزشک معالج بايد هر چه زودتر بيماري را تشخيص داده و نوع آن را بمراکز بهداري گزارش دهد ، بعلاوه در جريان ناخوشي به اطرافيان مريض طرز سرايت وگندزدائي ادرار و مدفوع را بياموزد . همچنين ملحفه و لباس زير و يا وسائل ديگر آلوده بيمار را بهتر است با آب ژاول و جوشاندن و بخار آب و غيره گندزدائي کنيم ، بعد از بهبود بيماری ميبايد گندزدائي نهائي انجام شود . در صورت امکان بهتر است پزشک معالج خاستگاه سرايت را جستجو کند . بعلاوه مراقبت و بازرسي دقيق مواد خوراکي ، صدفها ، شير ، آب ، مشروبات غيرالکلي و غيره ، اين مواد را چه از نظر تهيه و توزيع و فروش بايد تحت کنترل دقيق قرار داد ، تهيه آب قابل شرب و فاضلآب هم در پيشگيري بسيار مهم است . غدغن کردن کاربرد کود انساني در سبزيکاري ، از بين بردن مگس در نقاط آلوده و آموختن بهداشت عمومي بمردم ارکان پيشگيري دسته جمعي را تشکيل مي دهد .
منبع: http://www2.irib.ir/health/